PN Counter (ang. Particle Number Counter)
Na fotografii. Licznik cząstek stałych Mahle PMU400 i Capelec CAP 3070 Źródło: Materiały prasowe.
Licznik cząstek stałych
od kiedy obowiązkowy na SKP?
PN Counter (ang. Particle Number Counter)
W marcu 2023 roku Komisja Europejska przedstawiła zalecenie w sprawie pomiaru liczby cząstek stałych do celów okresowej kontroli technicznej pojazdów wyposażonych w silniki wysokoprężne.
Dokument źródłowy: (UE) 2023/688
W preambule cytowanego dokumentu określono obowiązek utrzymania parametrów homologacji przez cały okres eksploatacji pojazdu. Oznacza to, że pojazdy muszą być kontrolowane i serwisowane tak, aby emisje, bezpieczeństwo i inne właściwości z badań typu (homologacji) nie uległy istotnemu pogorszeniu przez cały okres użytkowania.
Najważniejsze cele zaleceń:
- Zdrowie publiczne: Emisje spalin (PM, PN, NOx) muszą pozostać na poziomie homologacji, by chronić ludzi przed zanieczyszczeniami.
- Ochrona środowiska: Kontrola DPF, EGR, SCR w trakcie badań technicznych ma zapobiegać nielegalnym usunięciom filtrów.
- Uczciwa konkurencja: Wyklucza pojazdy z manipulacjami (np. „zawór EGR”), które dają nielegalną przewagę kosztową.
Definicje:
„Cząstka stała (cząstki stałe): cząstki stałe (stabilne termicznie) o wielkości od 23 nm do co najmniej 200 nm emitowane przez pojazd i mierzone w fazie lotnej zgodnie z metodami określonymi w niniejszych wytycznych”.
Przyrząd PN-PTI: przyrząd do pomiaru stężenia PN w gazie spalinowym pochodzącym z silników spalinowych wewnętrznego spalania pobieranym podczas PTI z rury wydechowej pojazdu (PTI-okresowa kontrola techniczna).
Licznik cząstek stałych-PN Counter (Particle Number Counter)
Licznik cząstek stałych służy do diagnostyki DPF w stacjach kontroli pojazdów (SKP), wykrywając uszkodzenia lub usunięcia filtrów; niektóre kraje UE wprowadziły obligatoryjnie badania cząstek stałych do zakresu okresowych badań technicznych pojazdów a wyniki przekraczające dopuszczalne normy, powodują niedopuszczenie pojazdów do ruchu.
Pierwszym krajem UE, który wprowadził wymogi dotyczące testowania PN, była Holandia
Nie jest wymagany w Polsce.
Licznik cząstek stałych w polskich SKP obecnie nie jest wymagany (stan na Styczeń 2026 r.).
Szersza reforma systemu badań technicznych zapowiadana przez Ministerstwo infrastruktury obejmie w przyszłosci również konieczność zakupu nowego wyposażenia SKP a w tym między innymi liczników cząstek stałych. Aktualnie nie są znane konkretne terminy.
Przy okazji prac legislacyjnych nad nowelizacją cennika badań technicznych MI wyraziło troskę o poprawę jakości przeprowadzanych BT.
Źródło: MI-Wykaz prac legislacyjnych.
„... w Polsce opłaty za badanie techniczne nie zmieniły się od 2004 r., co rzutuje negatywnie na kondycję sektora badań
technicznych pojazdów. W efekcie przedsiębiorcy nie mogą inwestować w wymianę wyeksploatowanych urządzeń oraz
nowoczesne technologie, co negatywnie wpływa na jakość badań i bezpieczeństwo na drogach”.
Przykładowe limity:
Dopuszczalne wartości liczby cząstek stałych (PN) dla samochodów osobowych z silnikami diesla (kategoria M, Euro 5b i nowsze od 2013 r.) w badaniach (SKP) wynoszą maksymalnie 250 000 cząstek/cm³ na biegu jałowym.
Metody liczenia:
Na rynku pojawiły się urządzenia różnych producentów w porównywalnej cenie, jednak pomiary są przeprowadzane przez te urządzenia w oparciu o różne metody:
- Metoda ExtDC (Extended Diffusion Charging)
- Metoda CPC (Condensation Particle Counter)
Capelec CAP 3070
Urządzenie CAP 3070 firmy CAPELEC wykorzystuje metodę
Extended Diffusion Charging (ExtDC/xTDC).
Nanocząstki ze spalin są naładowywane elektrostatycznie w komorze jonizacyjnej poprzez dyfuzję jonów dodatnich o wysokiej gęstości. Generowany przez nie prąd jest mierzony przez sensor elektrometryczny, co umożliwia precyzyjne określenie stężenia w zakresie 5 000–5 000 000 cząstek/cm³.
Pomiar trwa poniżej 30 sekund na biegu jałowym – bez konieczności przyspieszania silnika. Wysoki przepływ spalin zapewnia stabilność wyniku i minimalne obciążenie jednostki napędowej (w porównaniu do metody CPC).
Urządzenie osiąga gotowość do pracy w czasie poniżej 5 minut od włączenia. Nie wymaga materiałów eksploatacyjnych – sucha metoda elektrostatyczna eliminuje potrzebę stosowania cieczy roboczych (butanolu).
MAHLE EmissionPRO® PMU 400
Urządzenie wykorzystuje metodę
CPC (Condensation Particle Counter) – referencyjną dla norm PMP/Euro 6.
Nanocząstki (>23 nm) powiększane są do 10-12 µm poprzez kondensację pary butanolu w kondensatorze, umożliwiając precyzyjne optyczne zliczenie wiązką laserową.
Proces pomiarowy:
Spaliny → saturator (para butanolu 37°C) → kondensator (chłodzenie, nadnasycenie) → laser + fotodetektor
Czas gotowości: do 15 minut (stabilizacja termiczna saturatora i sondy 3,5 m).
Precyzja: 50-100% sprawność (23-200 nm) – laboratoryjna dokładność.
Materiały eksploatacyjne: Wymaga posiadania materiałów eksploatacyjnych (butanol, filtry HEPA – regularna wymiana i kalibracja.).
Porównanie
| Aspekt | Capelec CAP 3070 (ExtDC) | Mahle PMU400 (CPC) |
|---|---|---|
| Precyzja | Dobra (20-130% eff. 23-80 nm) | Wyższa (referencyjna PMP) |
| Konserwacja | Minimalna (bez materiałów eksploatacyjnych) | Wymaga butanolu, filtrów, czyszczenia |
| Czas pomiaru | Bardzo szybki (<30 s) | Szybki, ale dłuższy czas przygotowania |
| Koszt ekspl. | Niski | Wyższy |
| Zastosowanie | SKP (Holandia, UE) | Homologacja + SKP |
| Cena | 7900€ Netto | 33.300 PLN Netto |
Porównanie dla warunków SKP
CAPELEC CAP 3070
MAHLE PMU 400
Galeria zdjęć
Fot. MAHLE EmissionPRO® PMU 400.
Fot. MAHLE EmissionPRO® PMU 400.
Fot. Tablet Capelec CAP 3070.
Fot. Capelec CAP 3070.